افسردگی بعد از ترک اعتیاد

ترک اعتیاد یکی از بزرگترین چالش‌های زندگی است که اغلب با پیامدهای جسمی و روانی شدیدی همراه است. افسردگی پس از ترک اعتیاد، یکی از شایع‌ترین عوارضی است که می‌تواند روند بهبودی را به خطر بیندازد. این افسردگی ممکن است ناشی از تغییرات شیمیایی در مغز، استرس ناشی از ترک، یا مواجهه با واقعیت‌های زندگی پس از اعتیاد باشد. برای مقابله با این چالش، حمایت روانی، مشاوره تخصصی و گاهی مداخلات دارویی تحت نظر پزشک ضروری است.

در این مقاله از سایت عطر زندگی به بررسی علمی اما ساده افسردگی بعد ترک اعتیاد، مدت زمان آن و راهکارهای مقابله با افسردگی خواهیم پرداخت.

چرا افسردگی بعد از ترک اعتیاد رخ میدهد؟

افسردگی بعد از ترک اعتیاد به دلایل مختلفی رخ می‌دهد که ریشه در تغییرات جسمی، روانی و اجتماعی دارد. در ادامه به مهم‌ترین عوامل بروز این افسردگی اشاره می‌کنیم:

تغییرات شیمیایی مغز

مواد مخدر مانند تریاک، شیشه یا الکل سیستم پاداش مغز را مختل می‌کنند. این مواد ترشح دوپامین (هورمون لذت) و سروتونین (تنظیم کننده خلق وخو) را به طور مصنوعی افزایش می‌دهند. پس از ترک، مغز به طور ناگهانی با کمبود این انتقال دهنده‌های عصبی مواجه می‌شود که در نهایت منجر به علائمی مانند بی حوصلگی و احساس پوچی می‌شود.

جهت مشاهده لیست مشاوران و اساتید عطر زندگی کلیک کنید.

عوامل روانی-اجتماعی

• احساس گناه و پشیمانی: بسیاری از افراد پس از ترک، به رفتارهای دوران اعتیاد فکر می‌کنند و دچار عذاب وجدان می‌شوند.
• انزوای اجتماعی: قطع ارتباط با دوستانی که مصرف کننده بودند، ممکن است احساس تنهایی ایجاد کند.
• ترس از بازگشت: نگرانی دائمی درباره لغزش، استرس مضاعفی ایجاد می‌کند.

وابستگی جسمی و روانی

بدن به مرور به مواد وابسته می‌شود و ترک ناگهانی آن مانند حذف یک جزء اساسی از سیستم عصبی است. این شوک ابتدا به صورت علائم جسمی (مانند لرزش) و سپس به شکل افسردگی ظاهر می‌شود.

علائم افسردگی بعد از ترک

این عوامل شامل علائم جسمی و علائم روانی است؛ بطور مثال:

• بیخوابی یا خواب بیش از حد
• احساس غم و ناامیدی
• اشتها (پرخوری یا بی اشتهایی)
• بی علاقگی به فعالیت‌های لذت بخش
• خستگی مفرط
• افکار خودکشی یا خودآزاری سردرد و دردهای مبهم
• تحریک پذیری و پرخاشگری

جهت مشاهده صفحه مشاوره روانپزشکی کلیک نمائید.

افسردگی بعد از ترک اعتیاد چقدر طول میکشد؟

افسردگی پس از ترک اعتیاد می‌تواند از فردی‌به‌فرد دیگر متفاوت باشد و صرفا مدت زمان آن به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ عمدتا افسردگی بعد از ترک اعتیاد می‌تواند از چند هفته تا چند ماه طول بکشد اما در برخی از موارد نیز ممکن است طولانی‌تر نیز باشد.

مرحله حاد (۲ تا ۴ هفته اول)

علائم شدیدی مانند اضطراب، بیقراری و اختلال خواب غالباً در هفت ههای اول ظاهر می شوند. این دوره با اصلاح اولیه تعادل شیمیایی مغز همراه است.

مرحله مزمن (چند ماه تا یک سال)

برخی افراد به دلیل تغییرات پایدار در ساختار مغز، ماه‌ها با علائمی مانند بی‌انگیزگی و نوسانات خلقی دست و پنجه نرم می‌کنند. عوامل مؤثر بر مدت زمان افسردگی عبارتند از:

• نوع ماده مصرفی: ترک مواد افیونی مانند تریاک با افسردگی شدیدتر و طولانی تر همراه است.
• مدت و شدت اعتیاد: مصرف طولانی مدت و دوز بالا،فرآیند بهبودی را کندتر می‌کند.
• حمایت اجتماعی: افرادی که از خانواده یا گروه‌های حمایتی کمک می‌گیرند، سریع‌تر بهبود می‌یابند.

نقش اختلالات همزمان در تشدید افسردگی

بسیاری از افراد مبتلا به اعتیاد، از اختلالات روانی همزمان مانند اضطراب، اختلال دوقطبی یا PTSD رنج می‌برند. این اختلالات، بهبودی پس از ترک را پیچیده تر می‌کنند. برای مثال، طبق مطالعات، حدود ۵۰٪ از افراد وابسته به مواد، حداقل یک اختلال روانی دیگر دارند. درمان یکپارچه (ترک اعتیاد + مدیریت اختلالات روانی) توسط تیم متخصص، احتمال عود افسردگی را کاهش می‌دهد.

درمان بی حوصلگی و افسردگی بعد از ترک اعتیاد

علاوه بر روان درمانی و مصرف دارو، برخی روش‌های غیردارویی نیز برای کاهش افسردگی مؤثرند:

• مدیتیشن و ذهن آگاهی: برخی تحقیقات نشان می‌دهد تمرینات ذهن آگاهی، فعالیت بخش‌هایی از مغز مرتبط با تنظیم هیجان را بهبود می‌بخشد.
• هنردرمانی: نقاشی، موسیقی یا نویسندگی به عنوان ابزار بیان غیرکلامی، به پردازش احساسات منفی کمک می‌کنند.
• طب سوزنی: برخی مطالعات کاهش علائم افسردگی و رفع تمایل به مصرف مجدد مواد را پس از جلسات منظم طب سوزنی گزارش کرده اند.

۶ راهکار طلایی برای مقابله با افسردگی پس از ترک

1. رواندرمانی شناختی-رفتاری (CBT): این روش به شناسایی و اصلاح افکار منفی مانند «من شکست خورده ام» کمک می‌کند. جلسات منظم مشاوره روانشناسی، مهارت‌های مقابله ای سالم را آموزش می‌دهد.
2. دارودرمانی تحت نظارت پزشک: داروهای ضدافسردگی مانند SSRIs با تنظیم سروتونین مغز، علائم را کاهش می‌دهند. توجه: مصرف خودسرانه دارو خطرناک است!
3. فعالیت بدنی منظم: ورزش منظم و روزانه ( ۳۰ دقیقه ای ) ترشح اندورفین را تحریک می‌کند. پیاده روی، یوگا یا شنا گزینه‌های عالی هستند.
4. تغذیه سالم: غذاهای غنی از امگا-۳ (ماهی سالمون)، منیزیم (اسفناج) و ویتامین B (تخم مرغ) به بهبود عملکرد مغز کمک می کنند.
5. گروه‌های حمایتی: شرکت در جلسات گروهی مانند «معتادان گمنام» احساس تعلق و امید را تقویت می‌کند. شنیدن تجربیات دیگران انگیزه بخش است.
6. مدیریت زمان و سرگرمی‌ها: پرکردن اوقات فراغت با فعالیت‌های جدید (مثلاً یادگیری نقاشی) از نشخوار فکری جلوگیری می‌کند. حتی کارهای سادهای مانند نظافت منزل نیز مفید است.

 هشدار: افسردگی درمان نشده = خطر بازگشت به اعتیاد! 

براساس تحقیقات، ۴۰-۶۰٪ افراد به دلیل عدم مدیریت افسردگی، مجدداً به مصرف مواد روی می‌آورند. اگر علائمی مانند افکار خودکشی یا بی خوابی شدید دارید، همین امروز با روانپزشک یا مرکز ترک اعتیاد معتبر تماس بگیرید.

نتیجه گیری

افسردگی پس از ترک اعتیاد یک چالش طبیعی اما قابل مدیریت است؛ مدت زمان آن بسته به عوامل فردی متفاوت است بوده اما با ترکیبی از درمان‌های تخصصی، حمایت اجتماعی و تغییر سبک زندگی می‌توان بر آن غلبه کرد. به یاد داشته باشید: این افسردگی موقتی است و هر روز بهبودی، قدمی به سوی زندگی سالمتر است.

در این راستا، مشاوره روانشناسی تخصصی و با تجربه می‌تواند ذهن شما را از چنگال اعتیاد رها کند و راه جدیدی از زندگی را پیش رویتان بگشاید. مشاوران عطر زندگی با استفاده از تکنیک‌های درمانی و حمایتی به شما کمک می‌کنند تا افکار و رفتارهای مخرب را جایگزین الگوهای سالم و سازنده کنید. جهت کسب اطلاعات بیشتر و رزرو نوبت می‌توانید با شماره‌های داخل سایت تماس حاصل فرمائید تا کارشناسان مربوطه راهنمایی‌های لازم را به شما اعلام نمایند.

تهیه و تنظیم: فاطمه تقی زاده، کارشناسی ارشد مشاوره خانواده